Wyroby medyczne okiem Temidy

Mimo że za oknem pochmurny listopadowy wieczór, mam nadzieję, że znajdziesz dla siebie chwile by poza zgiełkiem dnia, przy ciepłym świetle i w wygodnym domowym fotelu, przeczytać poniższy artykuł, w którym chciałam opowiedzieć kilka ciekawych rzeczy.

W kontekście ostatniego opisanego sporu Polski z Komisją Europejską, oczekując na wyrok Trybunału Sprawiedliwości i wstrzymując oddech w oczekiwaniu na to, co i kiedy zmieni się na jego podstawie w krajowych przepisach, warto wiedzieć, że wspomniany spór nie jest pierwszym i jedynym, a oceniając szanse Polski na pozytywne jego rozstrzygnięcie, chciałam dziś przybliżyć dwa podobne procesy, w których możemy doszukać się analogii.

Jak to było w Hiszpanii …

Od połowy lipca 2011 r do stycznia 2013 r., czyli półtora roku toczyła się sprawa Komisji Europejskiej przeciwko Królestwu Hiszpanii.

A co miała Hiszpania w krajowym ustawodawstwie, co nie spodobało się Komisji? No właśnie … umożliwiała zastosowanie obniżonej stawki VAT, między innymi do wyrobów medycznych, sprzętu, wyposażenia i urządzeń, które obiektywnie mogą służyć jedynie zapobieganiu, diagnozie, leczeniu łagodzeniu chorób i dolegliwości, ich diagnozie, leczeniu lub łagodzeniu u ludzi lub zwierząt.

Głównym zarzutem Komisji było twierdzenie, że system obniżonych stawek, hiszpańskiej ustawy o podatku VAT przekracza zakres zastosowania dozwolony przez Dyrektywę.

Czy coś ci to przypomina? Tak, analogiczny zarzut postawiła Komisja Polsce.

Ostatecznie Hiszpania przegrała proces. W styczniu 2013 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok (sprawa C-360/11).

Trybunał w uzasadnieniu wyroku podał, że ogólna struktura załącznika III do dyrektywy ma potwierdzać, że przepisy tam wskazane dotyczą specjalnych wyrobów do szczególnego użytku, a kategorie tam wymienione powinny podlegać ścisłej wykładni. Celem zaś załącznika jest uczynienie tańszymi, a więc dostępniejszymi dla konsumenta końcowego, który ostatecznie ponosi ciężar podatku, niektórych towarów uważanych za szczególnie niezbędne.

Skutek … Hiszpania musiała zmienić swoje prawo.

Podam ci drugi przykład.

Jak to było z ubrankami dla polskich niemowląt …

W lutym 2009 r Komisja Europejska złożyła skargę przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej, tym razem komisja zarzuciła, że stosując obniżoną stawkę w stosunku do dostaw odzieży i dodatków odzieżowych dla niemowląt oraz obuwia dziecięcego, Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na mocy dyrektywy. Krótko mówiąc, chodziło wówczas o naruszenie tego samego załącznika, tyle że w innym zakresie.

Ostatecznie Polska po prawie dwóch latach procesu, przegrała sprawę. W październiku 2010 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok (sprawa C-49/09).

Skutek …… Polska musiała zmienić swoje prawo.

W związku z koniecznością wykonania wyroku, ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług wprowadzono zmianę polegającą na podwyższeniu stawki podatku VAT na towary będące przedmiotem sporu, z 8% do 23%, przy czym termin wejścia w życie tej zmiany określony został na dzień 1 stycznia 2012 r. Co ważne pierwsze projekty tej ustawy przewidywały wprowadzenie zmian w życie od 1 lipca 2011 r., a niektóre głosy opowiadały się nawet za 1 kwietnia 2011 r.

Co z powyższego wynika …

1. Podobna przedmiotowo sprawa Hiszpanii pokazuje nam, że szanse na wygranie aktualnie toczącego się procesu przeciw Polsce są nikłe, a zachowanie obniżonej stawki VAT na wyroby medyczne, w obecnym kształcie mało prawdopodobne.
2. Jak widzisz podobne procesy trwają półtora roku i dłużej, zakładam więc, że mamy jeszcze trochę czasu, aby przygotować się na zmiany.
3. Wyrok na niekorzyść nie będzie oznaczać, że zmiany prawa nastąpią z dnia na dzień lub nawet z miesiąca na miesiąc. Jak widać na przykładzie ubranek niemowlęcych Trybunał wydał wyrok 28 października 2010 r., zaś stawkę VAT podwyższono w przepisach krajowych dopiero od 1 stycznia 2012 r.

…a konkretnie sporu Komisji Europejskiej z Rzeczpospolitą Polską, w sprawie wysokości podatku VAT na wyroby medyczne.

Jak już pisałam polska ustawa podatkowa zakłada możliwość korzystania z obniżonej 8% stawki VAT na wyroby medyczne, odmiennie natomiast reguluje zakres przedmiotowy preferencji dyrektywa.

Co z tego wynikło … Komisja Europejska zakwestionowała zakres stosowania obniżonej stawki VAT i tym samym zarzuciła Polsce nieprawidłową implementację przepisów unijnych w zakresie opodatkowania podatkiem VAT dostaw wyrobów medycznych. Równocześnie wezwała nasz rząd do dostosowania regulacji prawnych w tym zakresie.

Po próbie sił, w której Rząd Polski starał się przekonać Komisję Europejską, że polskie regulacje są zgodne z przepisami wspólnotowymi, a Komisja Europejska podtrzymywała swoje stanowisko, że są one jednak niezgodne i Polska jest zobowiązana je zmienić, w grudniu 2013 Komisja wniosła skargę do  Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (C-678/13).

Czego żąda Komisja? Przede wszystkim stwierdzenia, że poprzez zastosowanie obniżonej stawki VAT Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy dyrektywy w sprawie VAT … a także obciążenia Rzeczpospolitej Polskiej kosztami postępowania.

Na poparcie skargi Komisja podniosła, że Rzeczpospolita Polska stosuje obniżoną stawkę VAT do towarów, które nie mieszczą się w żadnej z kategorii towarów wymienionych w załączniku do dyrektywy. Towary te powinny zaś być opodatkowane stawką podstawową, ponieważ nie mogą zostać objęte wyjątkiem przewidzianym przez dyrektywę.

Zdaniem Komisji, sporne towary nie mogą być zakwalifikowane ani jako produkty farmaceutyczne zwykle stosowane do ochrony zdrowia, ani jako sprzęt zwykle przeznaczony do łagodzenia skutków lub leczenia niepełnosprawności przeznaczony wyłącznie do użytku osobistego przez osoby niepełnosprawne. Ponadto wiele kategorii towarów objętych obniżoną stawką VAT na podstawie polskich przepisów jest niejasnych lub sformułowanych nieprecyzyjnie, co uniemożliwia stwierdzenie, o jakie produkty faktycznie chodzi.

I co dalej …

Na ostateczną decyzję Trybunału choć spodziewana była jeszcze w tym roku, przyjdzie nam poczekać kolejne kilka miesięcy.

Jeżeli Trybunał orzeknie na niekorzyść Polski, Rząd będzie zobowiązany do wykonania orzeczenia i wtedy niezbędne będzie zweryfikowanie listy towarów objętych stawką preferencyjną.

Na razie możesz jednak spać spokojnie, ponieważ mimo niezgodności polskich przepisów z przepisami unijnymi, wyroby medyczne będą podlegać opodatkowaniu obniżoną stawką 8% VAT, dopóki polskie przepisy o VAT nie zostaną zmienione.

Ostatnio pisałam o tym jak wygląda kwestia VAT na wyroby medyczne na gruncie prawa krajowego. Nie możesz jednak zapominać, że system naszego prawa jest ściśle powiązany z europejskim i analizując polskie ustawy nie możesz robić tego w oderwaniu od europejskich dyrektyw i rozporządzeń. Od dziesięciu lat dużo się dzieje i systematycznie obserwujemy jak nasze przepisy poddawane są procesowi dostosowywania rozwiązań prawnych do prawa wspólnotowego tzw. harmonizacji. Dziś chciałam więc wspomnieć nieco więcej o tym jak wygląda kwestia VAT na wyroby medyczne na gruncie dyrektywy w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

Warto przypomnieć, że państwa członkowskie stosują stawkę podstawową VAT, która jest określana przez każde państwo członkowskie jako procent podstawy opodatkowania i która jest jednakowa dla dostaw towarów i świadczenia usług. Obecnie ta stawka nie może być niższa niż 15 %.

Tak jak to się dzieje na gruncie polskiej ustawy o VAT, państwa członkowskie mogą stosować stawki obniżone. Mają one zastosowanie wyłącznie do dostaw towarów i świadczenia usług, których kategorie są określone w załączniku III do dyrektywy. No i tu zaczyna się temat dla prawników, którzy przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej nieprzerwanie toczą spory, co jest a co nie jest objęte zakresem załącznika.

Niewątpliwie system obniżonej stawki podatku VAT stosuje się na zasadzie wyjątku od ogólnej reguły i z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że przepisy mające charakter wyjątku od zasady należy interpretować ściśle, a nie rozszerzająco.

Wracając do naszych spraw medycznych, zgodnie z powyżej wspomnianym załącznikiem III, z obniżonej stawki podatku VAT, mogą korzystać:

• produkty farmaceutyczne zwykle stosowane dla ochrony zdrowia, zapobiegania chorobom oraz do celów medycznych i weterynaryjnych, łącznie z produktami używanymi do celów antykoncepcyjnych oraz higieny osobistej,
• sprzęt medyczny, sprzęt pomocniczy oraz pozostałe urządzenia przeznaczone zwykle do łagodzenia skutków lub leczenia niepełnosprawności, przeznaczone wyłącznie do użytku osobistego przez osoby niepełnosprawne, łącznie z naprawami takich towarów, jak również dostarczanie fotelików do przewozu dzieci w samochodach.

Jak nie trudno zauważyć, zakres wskazany w dyrektywie jest różny od założeń krajowej ustawy o podatku VAT, o tym co z tego wynikło napiszę kolejnym razem.

Sprawcą zamieszania jest podatek od towarów i usług określany również VAT (ang. – Value Added Tax), czyli podatkiem od wartości dodanej. Podstawową stawką tego podatku jest obecnie 23%, są jednak grupy towarów, które korzystają z niższych stawek. Produkty, które mogą korzystać ze stawek preferencyjnych zostały określone szczegółowo przez ustawodawcę, między innymi wykaz towarów i usług, opodatkowanych stawką podatku w wysokości 7% zawiera załącznik 3 do ustawy o VAT. Niech jednak tytuł załącznika was nie zmyli, ponieważ w okresie od dnia 1.01.2011 r. do dnia 31.12.2016 r., stawka ta wynosi 8%.

I tak stawka ta ma zastosowanie dla wyrobów medycznych, a także szeregu innych towarów związanych z ochroną zdrowia, których odpłatna dostawa, eksport, import na terytorium kraju oraz wewnątrzwspólnotowe nabycie i dostawa mają zastosowanie. W załączniku, w jego poszczególnych pozycjach, możemy znaleźć grupy wyrobów, między innymi wózki inwalidzkie, stymulatory serca, aparaty słuchowe, rękawice chirurgiczne, strzykawki, igły, przyrządy i aparaturę do pomiaru ciśnienia krwi, aparaturę do transfuzji oraz sporo innych. Kluczowe znaczenie dla tematu ma jednak pozycja 105 wspomnianego załącznika, która obejmuje swoim bardzo szerokim zakresem wyroby medyczne w rozumieniu ustawy o wyrobach medycznych dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej inne niż wymienione w pozostałych pozycjach załącznika bez względu na symbol Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU). Mamy więc do czynienia z sytuacją gdy kwalifikacja wyrobu do kategorii wyrobów medycznych, umożliwiająca zastosowanie stawki preferencyjnej, dokonana musi być na gruncie przepisów innych niż regulacje wynikające z prawa podatkowego.

Przenosząc się na grunt ustawy o wyrobach medycznych docieramy do definicji, której obszar znaczeniowy został zakreślony bardzo szeroko. Zawiera ona wyliczenie towarów (narzędzie, przyrząd, urządzenie itd.), przeznaczonych przez wytwórcę do stosowania u ludzi w celach wskazanych w ustawie, których zasadnicze zamierzone działanie w ciele lub na ciele ludzkim nie jest osiągane w wyniku zastosowania środków farmakologicznych, immunologicznych lub metabolicznych.

Biorąc pod uwagę obszerny zakres tej definicji oraz rozwój technologii w zakresie medycyny, lista wyrobów objętych definicją jest praktycznie nieograniczona. Na bazie powyższego możemy jednak stwierdzić, że to wytwórca decyduje, czy wyrób jest wyrobem medycznym, czy też nim nie jest (oczywiście z zastrzeżeniem, że wyrób spełnia szczegółowe wymogi ustawowe), tym samym determinując wysokość stawki podatku. Co ciekawe, należy dodać, że jeżeli produkt został zakwalifikowany jako wyrób medyczny i objęty jest preferencyjną stawką VAT, to bez znaczenia jest kto nabywa produkt i w jakim celu będzie go stosował.